1. MARAQLI

Saatı ixtira edən şəxs, onu hansı vaxta quracağını necə bildi?

Saatı ixtira edən şəxs, onu hansı vaxta quracağını necə bildi?

Avropada ilk mexaniki saatlar yalnız XIV əsrdə ortaya çıxdı.

Saatlar müasir həyatın vacib atributudur, hər kəsə dəqiq vaxtı bilməyə imkan verir. Təəccüblüdür ki, Avropada ilk mexaniki saatlar yalnız XIV əsrdə ortaya çıxdı. İnsanlar onlara hansı vaxtı qurmağın lazım olduğunu necə bilirdilər?

Əsrlərin dərinliyindən

Əslində insanlar mexaniki saatlar ortaya çıxmazdan əvvəl vaxtı necə ölçməyi öyrənmişdilər. İlk sadə saat günəş saatı idi.

Ноктурлабиум, сделанный в Вене

Cənub Yarımkürəsinə xas xüsusiyyətləri olan Avstraliyanın Pert şəhərində üfüqi bir günəş saatı: cənubda günorta kölgəsi və şimalda günəş; Göydəki Günəşin görünən yolu sağdan sola gedir, buna görə saatlar saat əqrəbinin əksinə sayılır

Günəş saatının qurğusuna yalnız qnomon və siferblat daxil idi. Uzunluğun dəyişikliyi və qnomondan kölgənin hərəkətinə görə vaxtı müəyyən edirdilər. Sutkada əsas oriyentir günorta - Günəşin üfüqdən mümkün qədər yüksək olduğu an sayılırdı, qnomon isə -  məkanın  eninə bərabər bucaq altında duran hər hansı mil sayılırdı. Min illərdir ki, günorta -  zaman üçün universal  istinad nöqtəsi sayılır .

Gecə, vaxt ulduzların mövqeyinə görə təyin olunurdu. 9-cu əsrdən etibarən insanlara bu işdə nokturlabium – cari tarixi bilərək,  Qütb Ulduzana nəzərən ulduzların mövqeyinə görə vaxtı müəyyənləşdirməyə imkan verən italyan astronomik cihazı tərəfindən kömək edirdi.  Orta əsrlərin hər bir sakininin belə hesablamalar apara bilmədiyini və Şimali Ulduzun yalnız planetin şimal yarımkürəsində görünməsini nəzərə alsaq, qurğu kifayət qədər qeyri-mükəmməl və əhalinin əksəriyyəti üçün əlçatmaz idi.

Günün vaxtını ölçən ilk mexaniki cihaz Çində 725-ci ildə icad edilmişdir. O, XIV əsrin əvvəllərində ərəblərin sayəsində Avropaya çatdı və yalnız saat oxuna malik idi. Dəqiqələr və saniyələr onda ümumiyyətlə ölçülmürdü.

Belə saat şəhər qüllələrində quraşdırılırdı və müəyyən edilmiş vaxtın qeyri-dəqiqliyinə baxmayaraq, şəhərin hər bir sakini üçün mövcud idi və Günəşdən asılı deyildi.

Пражские куранты – являются третьими по возрасту астрономическими механическими часами в мире и старейшими, которые всё ещё работают

Praqa qüllə saatları-  dünyanın üçüncü ən qədim astronomik mexaniki saatı və hələ də işləyən ən qədimidir.

Bununla belə, hesablamanın başlanğıcı üçün günəş günortası götürülmüşdü. Bu ənənə bu gün də davam edir.

Demək lazımdır ki, mexaniki saatın meydana çıxmasına qədər su, qum və alovlu saat istifadə olunurdu. Hər üç növ cihaz eramızdan əvvəl III minillikdən bəri məlumdur və 16-cı əsrə qədər yayılmış qalırdılar.

Qədim Fars Su Saatı

Avropadakı atəş saatı vahid işarələrin tətbiq olunduğu bir şam idi. Vaxt bu şamın yandırılması ilə hesablanırdı.

Su saatı gecə-gündüz işləmək üçün hesablanmışdı və su axını ilə işə salınan mürəkkəb mexanizmin və dişli çarxın köməyi ilə hərəkətə gətirilirdi. Vaxt dəqiqliyi baxımından, mexaniki saatlardan geri qalmırdılar.

Mənbə: zen.yandex.az

 

 

 

Məqaləni bəyəndiniz? Sosial şəbəkələrdə izləyin!

Təhqiredici, mövzuya aid olmayan və böyük hərflərlə yazılan şərhlər təsdiqlənməyəcək.

Ən çox baxılanlar

H.Z.Tağıyevin imzası.

Redaktor seçimi

SON XƏBƏRLƏR