60 illik kollagen sirri nəhayət həll oluna bilər

Barselonadakı Genom Tənzimlənməsi Mərkəzinin (CRG) alimləri canlı hüceyrələrdə kollageni gözlənilməz – mayeyə bənzər vəziyyətdə müşahidə ediblər. Bu kəşf orqanizmin ən bol struktur zülalı haqqında altmış ildən artıqdır qəbul edilən təsəvvürlərə yenidən baxmağa əsas verir və fibrozla yanaşı bəzi xərçəng növlərinin müalicəsində yeni yanaşmaların yaranmasına şərait yarada bilər.

İndiyədək kollagen dərinin, sümüklərin, vətərlərin və daxili orqanların möhkəmliyini təmin edən uzun və sərt molekulyar lif kimi təsvir olunurdu. Lakin yüksək ayırdetmə qabiliyyətli canlı hüceyrə görüntüləməsi göstərib ki, hüceyrə daxilində kollagen sərt çubuq deyil, yumşaq, maye damcılarına bənzər kondensatlar şəklində mövcuddur.

Journal of Cell Biology jurnalında dərc edilən tədqiqat insan orqanizmindəki zülal kütləsinin təxminən üçdə birini təşkil edən kollagenin təbii hüceyrədaxili vəziyyətini ilk dəfə birbaşa nümayiş etdirib. Tədqiqatın rəhbəri, ICREA-nın professoru Vivek Malhotra bildirib ki, hüceyrə daxilində kollagen su içərisində yağ damcısı kimi davranan maye kondensatlar əmələ gətirir. Bu forma kollagenin hüceyrə daxilində vaxtından əvvəl liflərə çevrilməsinin və hüceyrəyə zərər vurmasının qarşısını ala bilər.

Alimlər həmçinin kollagenin hüceyrədən xaricə daşınması barədə yeni fərziyyə irəli sürüblər. Ənənəvi modeldə əsas rol nəqliyyat qovuqcuqlarına aid edilirdisə, yeni “maye ekstruziyası” hipotezinə görə, kollagen sekresiya yolunun növbəti mərhələsinə kapillyar qüvvələrə bənzər fiziki proseslə ötürülür.

Tədqiqat insan qaraciyərinin fibroz proseslərində iştirak edən ulduzvari hüceyrələrində aparılıb. Burada kollagenin birləşən, ayrılan və ətraf mühitlə maddə mübadiləsi aparan kiçik damcılar əmələ gətirdiyi müşahidə olunub. Sonrakı təcrübələr bu strukturların yanlış qatlanmış zülal yığınları olmadığını, əksinə, düzgün formalaşmış kollagenlə əlaqəli köməkçi zülallar ehtiva etdiyini təsdiqləyib.

Araşdırma, həmçinin kollagenin hüceyrədən xaric edilməsində mühüm rol oynayan TANGO1 zülalının funksiyasına aydınlıq gətirib. Məlum olub ki, TANGO1 kollagen damcılarını hüceyrədaxili ixrac sahələrində sabitləşdirir. Bu zülalın azalması kollagen ifrazını nəzərəçarpacaq dərəcədə zəiflədir.

Alimlər hesab edirlər ki, nəticələr təsdiqlənərsə, qaraciyər, ağciyər və dəri fibrozunun, eləcə də kollagenlə zəngin mühit hesabına özünü immun sistemindən və kimyaterapiyadan qoruyan şişlərin müalicəsi üçün yeni strategiyaların hazırlanmasına təkan verə bilər. Mümkün yanaşmalar arasında TANGO1-in hədəfə alınması və ya kollagen kondensatlarının dağılmasının təmin edilməsi nəzərdən keçirilir.

mənbə: scitechdaily.com