Alimlər müəyyən ediblər ki ultrasəs artritin yaranmasının qarşısını almağa kömək edə bilər

Alimlər müəyyən ediblər ki, ultrasəs artritin yaranmasının qarşısını almağa kömək edə bilər

Yeni tədqiqat göstərir ki, aşağı intensivlikli ultrasəs immun hüceyrələrinin fəaliyyətini dəyişdirərək xroniki iltihabı azaltmağa və oynaq zədələrindən sonra toxumaların bərpasını təşviq etməyə kömək edə bilər.

Hər il milyonlarla insan oynaq zədəsi alır. Bu zədələr ilkin travma sağaldıqdan sonra belə uzun müddət davam edən bioloji prosesləri işə sala bilər. Normalda iltihab mərhələsindən sonra toxumaların bərpası başlamalı olduğu halda, bəzi hallarda immun sistemi uzun müddət "hücum rejimində" qalır. Nəticədə qığırdaq tədricən zədələnir və travmadan sonra yaranan osteoartritin inkişaf riski artır. Bu xəstəlik bütün osteoartrit hallarının təxminən səkkizdə birini təşkil edir və çox vaxt zədədən illər sonra meydana çıxır.

ABŞ-nin Alabama Universitetinin Hantsvildəki kampusunun (UAH) tədqiqatçıları müəyyən ediblər ki, davamlı aşağı intensivlikli ultrasəs immun hüceyrələrinin fəaliyyət istiqamətini uzunmüddətli iltihabdan sağalma prosesinə yönəltməyə kömək edə bilər. Bu yanaşma zədələnmiş oynaqların qorunması üçün qeyri-invaziv müalicə üsulu kimi perspektiv vəd edir.

"Scientific Reports" jurnalında dərc olunan tədqiqat mühəndislik, immunologiya, riyaziyyat və hesablama biologiyası sahələrini bir araya gətirərək ultrasəsin iltihabın və toxuma bərpasının tənzimlənməsində əsas rol oynayan makrofaqların fəaliyyətinə necə təsir etdiyini araşdırıb. Layihəyə kimya və material mühəndisliyi professoru Anuradha Subramanyan rəhbərlik edib.

Əsas rol immun hüceyrələrinə məxsusdur

Tədqiqatın əsas məqsədi qeyri-invaziv ultrasəs müalicəsinin makrofaqların fəaliyyətinə necə təsir göstərdiyini müəyyən etmək olub. Subramanyanın sözlərinə görə, zədədən sonra orqanizm zədələnmiş toxumaları təmizləmək üçün iltihab yaradan M1 makrofaqlarını, sağalma prosesini dəstəkləmək üçün isə M2 makrofaqlarını səfərbər edir. "Əgər M1 makrofaqları uzun müddət üstünlük təşkil edərsə, davamlı iltihab mühiti yaranır və bu da travmadan sonra osteoartritin inkişafına səbəb ola bilər", – deyə alim bildirib.

Tədqiqatçılar davamlı aşağı intensivlikli ultrasəsin makrofaqları uzunmüddətli iltihab vəziyyətindən çıxararaq toxumaların bərpasını dəstəkləyən vəziyyətə yönəldə bilib-bilməyəcəyini araşdırıblar. Subramanyan qeyd edib ki, M1 vəziyyətində makrofaqlar zədələnmə və ya infeksiyaya qarşı mübarizə aparmaq üçün iltihabı gücləndirirlər. Lakin bu vəziyyət uzun müddət davam etdikdə sağlam toxumalara da zərər verə bilər. Əksinə, M2-yə bənzər makrofaqlar toxumaların bərpasını və sağalmasını dəstəkləyir. "Tədqiqatımız göstərir ki, davamlı aşağı intensivlikli ultrasəs makrofaqların daha çox bərpaedici funksiyaya malik vəziyyətə keçməsini təşviq edərək bu tarazlığın bərpasına kömək edə bilər", – deyə o vurğulayıb.

Tədqiqatın həmmüəllifi, professor Satyaki Roy isə bildirib ki, travmadan sonra osteoartritin inkişafında əsas amillərdən biri uzunmüddətli iltihabdır. "Biz aşağı intensivlikli davamlı ultrasəsi araşdırırıq, çünki bu, dərman istifadəsi tələb etməyən və cərrahi müdaxilə olmadan immun hüceyrələrinin fəaliyyətini tənzimləməyə, zədələnmiş oynaqlarda sağalma üçün daha əlverişli mühit yaratmağa imkan verə biləcək yanaşmadır", – deyə Roy qeyd edib.

Zədələnmiş oynağı daha dəqiq təqlid edən model

Alimlər zədələnmiş oynaq mühitini laboratoriyada daha dəqiq canlandırmaq üçün standart iltihab modelləri əvəzinə toxumaların parçalanması zamanı yaranan fibronektin fraqmentlərindən istifadə ediblər. Bu yanaşma laboratoriya modelini real oynaq zədəsinə daha yaxınlaşdırıb. Gen aktivliyini araşdırmaq üçün Roy transkriptomika üsulunu diferensial klasterləşdirmə adlı hesablama metodu ilə birləşdirib. Bu metod yalnız ayrı-ayrı genlərdəki dəyişiklikləri deyil, müxtəlif şəraitdə birlikdə dəyişən gen qruplarını da müəyyən etməyə imkan verir. "Bu yanaşma bizə təkcə hansı genlərin dəyişdiyini deyil, həm də gen qruplarının ultrasəs təsirinə cavab olaraq fəaliyyətini necə əlaqələndirdiyini öyrənməyə imkan verdi", – deyə Roy bildirib.

Nəticələr göstərib ki, davamlı aşağı intensivlikli ultrasəs iltihabla əlaqəli biomarkerlərin səviyyəsini azaldır, eyni zamanda toxumaların bərpasını dəstəkləyən M2-yə bənzər makrofaqlara xas göstəriciləri artırır.

Gələcək üçün ümidverici istiqamət

Tədqiqat hələ laboratoriya mərhələsində olsa da, nəticələr göstərir ki, dərmansız və qeyri-invaziv texnologiyalar zədədən sonra immun sisteminin fəaliyyətini istiqamətləndirərək toxumaların sağalmasını dəstəkləyə bilər. Alimlərin fikrincə, gələcəkdə bu yanaşma osteoartritin inkişafını ləngitməyə və oynaq travmalarından sonra sağalma prosesini yaxşılaşdırmağa yönəlmiş digər müalicə üsulları ilə birlikdə tətbiq oluna bilər. "Növbəti mərhələdə bu nəticələri travmadan sonra erkən mərhələli osteoartritə malik heyvan modellərində təsdiqləməyi və ultrasəs vasitəsilə immun sisteminin tənzimlənməsinin uzunmüddətli toxuma bərpasına necə təsir etdiyini araşdırmağı planlaşdırırıq", – deyə Subramanyan bildirib.

Mənbə:scitechdaily.com