NASA 500 mindən çox qədim ulduzdan ibarət möhtəşəm ulduz topasını görüntüləyib

NASA-nın Hubble teleskopu 500 mindən çox qədim ulduzdan ibarət möhtəşəm ulduz topasını görüntüləyib

NASA-nın Hubble Kosmik Teleskopu 500 mindən çox qırmızı, ağ və mavi çalarlı ulduzun yer aldığı möhtəşəm yeni görüntü əldə edib. ABŞ-nin 250 illiyi münasibətilə yayımlanan şəkil Süd Yolunun ən böyük kürəvi ulduz topalarından biri olan Messier 3-ü (M3) əks etdirir.

Kürəvi ulduz topaları cazibə qüvvəsinin təsiri altında bir-birinə bağlı olan sıx, kürəşəkilli ulduz sistemləridir. Bu topalardakı ulduzlar eyni qaz buludundan təxminən eyni dövrdə formalaşdıqları üçün qalaktikanın ən qədim ulduz populyasiyalarından hesab olunurlar. Astronomlar Süd Yolunun kənar hissələrində dövr edən təxminən 150 kürəvi ulduz topası müəyyən ediblər.

Messier 3-ü fərqləndirən xüsusiyyətlər

M3 təkcə nəhəng ölçüsü ilə deyil, həm də yerləşdiyi mövqe və ulduz tərkibi ilə diqqət çəkir. O, Süd Yolunun mərkəzindən nisbətən uzaqda yerləşir və qalaktikamızdakı hər hansı digər məlum kürəvi ulduz topasından daha çox – 240-dan artıq RR Lir dəyişkən ulduzu ehtiva edir.

Bu qədim dəyişkən ulduzlar astronomlar üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır, çünki onların parlaqlığı müəyyən qanunauyğunluqla dəyişir. Alimlər ulduzların həqiqi parlaqlığını Yerdən müşahidə olunan parlaqlıqla müqayisə etməklə onlara qədər olan məsafəni dəqiq hesablaya bilirlər. Bu üsul gecə vaxtı avtomobil faralarının parlaqlığına əsasən onun nə qədər uzaqda olduğunu təxmin etməyə bənzəyir.

Yaşlı olsa da gənc görünən ulduzlar

M3-də həmçinin mavi geri qalan ulduzlar (blue stragglers) adlanan nadir ulduz növünə aid təxminən 70 namizəd müəyyən edilib. Bu qeyri-adi parlaq və mavi ulduzlar kürəvi ulduz topalarında üstünlük təşkil edən yaşlı, qırmızı ulduzlardan xeyli gənc görünür.

Məhz M3 bu tip ulduzların ilk dəfə aşkar edildiyi kürəvi ulduz topasıdır. Astronomların fikrincə, bu ulduzlar qarşılıqlı cazibə təsirləri nəticəsində yaxınlıqdakı yoldaş ulduzlardan maddə əldə ediblər. Əlavə kütlə onların sanki "cavanlaşmasına", daha yüksək temperaturda yanmasına, daha mavi rəng almasına və olduğundan daha gənc görünməsinə səbəb olub.

Qədim kosmik birləşmənin izi

Alimlər hesab edirlər ki, M3-ün qeyri-adi xüsusiyyətləri qədim dövrdə baş vermiş bir birləşmənin nəticəsidir. Topada iki fərqli ulduz populyasiyasının mövcudluğu onun vaxtilə iki ayrı kürəvi ulduz topasının birləşməsi nəticəsində yarandığını göstərir. Ehtimal olunur ki, həmin iki ulduz topası əvvəlcə eyni cırtdan qalaktikanın tərkibində olub. Daha sonra isə həmin kiçik qalaktika Süd Yolu tərəfindən udulub.

Hubble Süd Yolunun tarixini araşdırmağa kömək edir

Hubble Kosmik Teleskopu illər ərzində NGC 5272 kimi də tanınan M3-ü dəfələrlə müşahidə edib. Bu müşahidələr astronomlara topanın mürəkkəb quruluşunu və qeyri-adi ulduz populyasiyasını daha ətraflı öyrənməyə imkan verib.

Son görüntüdə mavi rəng görünən işığın daha qısa dalğa uzunluqlarını, qırmızı isə daha uzun dalğa uzunluqları ilə yanaşı yaxın infraqırmızı şüalanmanı göstərir. Rənglər Hubble teleskopunun filtrləri vasitəsilə qeydə alınan dalğa uzunluqlarını dəqiq əks etdirmək üçün standart emal üsulları ilə təyin olunub. Ulduzun rəngi onun temperaturu ilə sıx əlaqəli olduğundan, şəkildəki mavi ulduzlar daha isti, qırmızı ulduzlar isə daha soyuqdur.

Bu görüntü Hubble-ın Süd Yolunda məlum olan kürəvi ulduz topalarının təxminən yarısını müşahidə etməyi hədəfləyən Treasury proqramı çərçivəsində hazırlanıb. Astronomlar bu qədim ulduz sistemlərini araşdırmaqla qalaktikamızın necə formalaşdığı və təkamül keçirdiyi barədə daha dəqiq zaman xətti qurmağa çalışırlar.

30 ildən artıqdır fəaliyyət göstərən Hubble Kosmik Teleskopu NASA-nın əsas elmi rəsədxanalarından biri olaraq qalır. O, James Webb Kosmik Teleskopu və gələcəkdə fəaliyyətə başlayacaq Nancy Grace Roman Kosmik Teleskopu ilə birlikdə alimlərə kainatın yaranması və inkişafı barədə daha dolğun mənzərə formalaşdırmağa kömək etməyə davam edir.

Mənbə:scitechdaily.com