Azərbaycanın Fələstin siyasəti - Hüquq, humanizm və strateji baxış

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Fələstin Dövlətinin Baş naziri Məhəmməd Mustafanı qəbul edib. Bu görüş iki dövlət arasında münasibətlərinin həm yetərincə yaxşı səviyyədə olduğunu, həm də münasibətlərin növbəti mərhələyə keçdiyini göstərən mühüm hadisədir. Görüşdə səsləndirilən mesajları diplomatik etiket çərçivəsində verilmiş bəyanatlar saymaq gerçəkdən az olar. Azərbaycan prezidentinin səsləndirdiyi fikirlər rəsmi Bakının uzun illərdir Fələstin məsələsində izlədiyi ardıcıl siyasətin təzahürüdür.

Dövlət başçısı xüsusi vurğulayıb ki, ölkəmiz paytaxtı Şərqi Qüds olmaqla, müstəqil və suveren Fələstin dövlətinin yaradılmasını dəstəkləyir. Bu da Azərbaycanın beynəlxalq hüquqa əsaslanan dəyişməz mövqeyini bir daha ortaya qoyur. Azərbaycan hər zaman selektiv yanaşmalardan yox, beynəlxalq hüququn universallığı prinsipindən çıxış edib. Dövlətlərin ərazi bütövlüyü, suverenliyi və BMT qətnamələrinin icrası Azərbaycanın öz milli təhlükəsizlik konsepsiyasının da əsas sütunlarını təşkil etdiyindən Fələstin məsələsinə münasibət də eyni hüquqi məntiq üzərində qurulur.

Göründüyü kimi, Azərbaycanın Fələstin siyasəti praktik məzmun daşıyır. Humanitar yardım proqramları, sosial infrastruktur layihələri və təhsil sahəsində həyata keçirilən təşəbbüslər bu siyasətin konkret nəticələridir. Azərbaycanın maliyyə dəstəyi ilə Fələstində məktəb inşa edilməsi, Azərbaycan universitetlərində çoxsaylı fələstinli tələbələrin təhsil alması dövlətlər arasında etimadın yalnız diplomatik kanallarla deyil, cəmiyyətlər səviyyəsində də formalaşdırıldığını göstərir. Humanitar diplomatiyanın ən mühüm funksiyası məhz siyasi münasibətləri uzunmüddətli sosial əlaqələrə çevirməkdir.

Son illər sosial şəbəkələrin Türkiyə seqmentində Azərbaycanın Fələstin məsələsində guya passiv mövqe tutduğu barədə yanlış tezislər səsləndirilirdi. Bu yanaşmalar, yumşaq desək, qeyri-ciddidir. Sözün açığı, Türkiyədə fəaliyyət göstərən bəzi dini-mühafizəkar çevrələrin Azərbaycana qarşı səsləndirdiyi ittihamlar heç zaman obyektiv olmayıb. Onlar Azərbaycan-İsrail əməkdaşlığının səviyyəsindən “narazılıq edərkən” rəsmi Bakının Fələstinə verdiyi dəstəyə ümumiyyətlə toxunmur, ya da bu dəstəyin miqyasını azaltmağa çalışırlar. Halbuki Azərbaycanın müstəqil bir dövlət kimi xarici siyasətinə ideoloji qəliblərlə yanaşmaq yersizdir.

Nəzərə almaq lazımdır ki, Azərbaycanın Fələstinə münasibəti islam dünyası ilə bağlı apardığı daha geniş siyastin tərkib hissəsidir. Bakı uzun illərdir humanitar diplomatiya, inkişaf etməkdə olan ölkələrə dəstək, müsəlman dövlətləri arasında əməkdaşlığın genişləndirilməsi və beynəlxalq hüququn müdafiəsi istiqamətində sistemli fəaliyyət göstərir. Prezident İlham Əliyevin İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı Parlament İttifaqının sessiyasına ünvanladığı müraciət bu kontekstdə xüsusilə diqqətə layiqdir.

Prezident İlham Əliyevlə Məhəmməd Mustafanın görüşü zamanı Fələstinin bəzi kənd təsərrüfatı məhsullarının Azərbaycana güzəştli şərtlərlə ixracı imkanlarının müzakirəyə çıxarılması münasibətlərin iqtisadi komponentinin genişləndirilməsi baxımından önəmlidir. Xarici siyasətdə iqtisadi maraqların institusional əsaslara söykənməsi qarşılıqlı münasibətlərin davamlılığını təmin edən əsas amillərdən hesab olunur. Fələstin yeni ixrac istiqaməti əldə edir, Azərbaycan isə ərzaq təchizatını diversifikasiya etmək imkanı qazanır. Təcrübə göstərir ki, dövlətlər arasında siyasi etimadın uzunömürlü olması iqtisadi əlaqələrdən əhəmiyyətli dərəcədə asılıdır. Məhz buna görə kənd təsərrüfatı məhsullarının ticarəti ilə bağlı müzakirələr gələcəkdə daha geniş iqtisadi əməkdaşlıq platformasının formalaşmasının başlanğıcı kimi qiymətləndirilə bilər.

Azərbaycanın son illərdə beynəlxalq münasibətlər sistemində qazandığı yeni siyasi status rəsmi Bakının Fələstin məsələsində mövqeyinə əlavə legitimlik qazandırır. Çünki Azərbaycan öz mövqeyini hər hansı blokun maraqlarını ifadə edən aktor kimi deyil, müxtəlif siyasi platformalar arasında dialoq qura bilən dövlət kimi ortaya qoyur. Yaxın Şərqdə davam edən mürəkkəb geosiyasi proseslər fonunda bu yanaşmanın əhəmiyyəti daha aydın görünür. Region uzun illərdir hərbi qarşıdurmaların, geosiyasi rəqabətin və etimad böhranının təsiri altındadır. Belə şəraitdə tərəflərdən biri ilə münasibətlərin inkişaf etdirilməsini digərinin əleyhinə çevirməyən diplomatik model olduqca az sayda dövlət tərəfindən həyata keçirilir. Elə Məhəmməd Mustafanın Bakıya səfəri də Fələstin rəhbərliyinin Azərbaycanı regionda etibarlı tərəfdaş kimi qiymətləndirdiyini göstərir. Bu etimad isə uzun illər ərzində formalaşıb.