Dünyada Doğum Səviyyəsinin Azalması Daha Dərin Sosial Problemi Üzə Çıxarır

Dünyada Doğum Səviyyəsinin Azalması Daha Dərin Sosial Problemi Üzə Çıxarır.

İkinci Dünya müharibəsindən sonra yaşanan "baby boom" dövrünün zirvəsindən etibarən dünyada doğum səviyyəsi davamlı şəkildə azalır. Bir çox ölkədə, o cümlədən Avstraliyada doğum səviyyəsi artıq əhalinin özünü əvəzləməsi üçün tələb olunan həddən aşağı düşüb. Sadə dillə desək, orta hesabla əhali artıq zaman keçdikcə öz sayını qorumaq üçün kifayət qədər uşaq sahibi olmur.

Qadın başına düşən orta doğum sayını ifadə edən ümumi doğum (fertillik) səviyyəsinin azalması İlon Maskdan tutmuş İtaliyanın Baş naziri Corcia Meloniyə və Roma Papasına qədər bir çox nüfuzlu şəxsin diqqətini cəlb edib.

1960-cı illərdən bəri ictimai müzakirələr əsasən əhalinin həddindən artıq artmasının yaratdığı təhlükələrə yönəlmişdi. Bu narahatlıqlar, xüsusilə immiqrasiya ilə bağlı müzakirələrdə hələ də qalmaqdadır. Lakin son illərdə diqqət getdikcə əhalinin azalmasına və bunun iqtisadiyyat, eləcə də milli təhlükəsizlik üçün yarada biləcəyi problemlərə yönəlib.

Həddindən artıq əhali qorxusundan əhali azalması narahatlığına gedən yol

Pol Erlix 1968-ci ildə nəşr olunan The Population Bomb ("Əhali bombası") kitabında 1970-ci illərdə dünyanı "insanlar, insanlar, insanlar, insanlar"ın bürüyəcəyini, həddindən artıq əhali artımının isə aclıq və müharibəyə səbəb olacaq bir "xərçəng"ə çevriləcəyini iddia etmişdi. O dövrdə insanlığın məhv olmasının qaçılmaz olduğu xəbərdarlığı edilirdi.

Lakin həddindən artıq əhali artımı səbəbindən insan nəslinin məhv olacağı ilə bağlı bu proqnoz gerçəkləşməyib.

1950-ci ildən bəri dünyada ümumi doğum səviyyəsi iki dəfədən çox azalıb. OECD (İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf Təşkilatı) ölkələrində qadın başına düşən orta doğum sayı hazırda 1,46-dır. Bu göstərici nəsillərin bir-birini əvəz etməsi üçün ümumilikdə tələb olunan 2,1 səviyyəsindən xeyli aşağıdır.

Proqnozlara görə, dünya əhalisinin azalması 2080-ci illərin ortalarında başlayacaq. Çin artıq dördüncü ildir ki, əhali azalması yaşayır. Dünyanın ən aşağı doğum səviyyələrindən birinə malik olan Cənubi Koreyada isə əhali 2019-cu ildən azalır. Almaniyada 1972-ci ildən etibarən ölənlərin sayı doğulanların sayını üstələyir. Yaponiya, Yunanıstan, İtaliya, Kuba və Tailand da əhalisi azalan ölkələr sırasındadır.

İmmiqrasiya olmasaydı, Birləşmiş Krallıqda da ölənlərin sayı doğulanlardan çox olacağı üçün əhali azalardı. Avstraliya da təxminən bir nəsil sonra eyni vəziyyətlə üzləşə bilər. Kanadada isə immiqrasiyaya qoyulan məhdudiyyətlər əhali azalmasına səbəb olub.

1950-ci illərdən bəri, əsasən peyvəndləmə kimi səhiyyə və tibbi texnologiyalar sahəsində əldə olunan böyük nailiyyətlər insanların daha uzun ömür sürməsinə imkan verib. Eyni zamanda insanlar daha az uşaq sahibi olur və nəticədə əhali yaşlanır.

Yaşlanan əhali əslində inkişafın və insan zəkasının göstəricisi olsada, iqtisadi sistemlər yaşlanan cəmiyyətləri adətən problem kimi qiymətləndirir.

Sağlam iqtisadiyyatın qorunması üçün işləyən və əmək qabiliyyətli əhali böyük əhəmiyyət daşıyır. Avstraliyada federal hökumətin əsas gəlir mənbəyi fiziki şəxslərin ödədiyi gəlir vergisidir. Əgər pensiyaya çıxanları əvəz edəcək kifayət qədər əmək qabiliyyətli insan olmazsa, bu, iqtisadi rifahı ciddi şəkildə zəiflədə və hökumətləri daha az maliyyə resursu ilə daha çox xidmət göstərməyə məcbur edə bilər.

Əhalinin özünü əvəzləmə həddindən aşağı doğum səviyyəsi və bunun dövlət büdcəsinə təsiri Avstraliya siyasətçilərini də daha çox uşaq sahibi olmağa çağırmağa vadar edib. Xəzinədar Piter Kostello 2004-cü ildə məşhur şəkildə belə demişdi: "Birini ananız üçün, birini atanız üçün, birini də ölkəniz üçün dünyaya gətirin."

Aşağı doğum səviyyəsinin yaratdığı humanitar fəlakət

İnsanlar getdikcə daha çox bildirirlər ki, uşaq sahibi olmaq seçimi onların iradəsindən kənar amillərlə məhdudlaşdırılır. BMT tərəfindən aparılan sorğuda iştirak edən hər beş nəfərdən təxminən biri gələcəklə bağlı narahatlıqların onların istədiklərindən daha az uşaq sahibi olmasına səbəb olduğunu və ya olacağını bildirib.

Mənzilin əlçatan olmaması, iqtisadi sabitliyin zəifliyi, gender bərabərsizliyi və iqlim dəyişikliyi arzulanan ailəni qurmaq qarşısında aşılması çətin maneələr yaradır. Nəsillərarası qarşılıqlı məsuliyyət prinsipi artıq ciddi şəkildə pozulub.

Biz indi çətin bir sualla üz-üzəyik: əgər uşaqlar yoxdursa, gələcəkdə bizə kim qayğı göstərəcək? Bu humanitar fəlakətin qarşısını almaq mümkündürmü?

Ailə qurma yükü əsasən əmək qabiliyyətli insanların, xüsusilə də qadınların üzərinə düşür. Birdəfəlik ödəniş və ya "körpə bonusu" insanların qərarını dəyişərək ümumi doğum səviyyəsini artırmaq ehtimalı azdır. Belə ödənişlər yalnız doğumun vaxtını dəyişir. Əvəzində doğum səviyyəsini artırmaq üçün dövlət siyasəti çərçivəsində geniş və kompleks tədbirlər paketi tələb olunur.

Bu siyasətlər dörd əsas istiqaməti əhatə etməlidir:

• təhlükəsiz, əlverişli qiymətə və uyğun mənzillə təminat;
• məşğulluq və gəlir təhlükəsizliyi;
• əlçatan uşaq baxımı xidmətləri;
• cəmiyyətdə və iş yerlərində gender bərabərliyi;
• iqlim dəyişikliyi ilə mübarizə tədbirləri.

Uşaq sahibi ola biləcək yaşda olan insanlar ailə və doğumla bağlı qərarlar verərkən eqoist davranmırlar. Onlar yalnız özlərini deyil, gələcəyin necə olacağını və potensial övladlarının hansı dünyada yaşayacağını düşünürlər.

Bu yaş qrupunda gələcəyə ümidin azalması, o cümlədən geridə qalmaq qorxusu insanların təhlükəsiz olmayan gələcəklə bağlı ümumi narahatlıqlarını daha da artırır. Beləliklə, aşağı doğum səviyyəsinin yaratdığı humanitar fəlakət yalnız cəmiyyətdəki ümumi təhlükəsizlik hissinin zəifləməsini əks etdirmir, eyni zamanda sosial həmrəyliyi də sarsıda bilər.

Mənbə:scitechdaily.com