NASA Ay və Marsın gələcəyini formalaşdıra biləcək yeni texnologiyaları təqdim edib

NASA gələcəkdə Ayda uzunmüddətli insan mövcudluğunu və Marsa pilotlu missiyaları mümkün edə biləcək yeni texnologiyaların hazırlanması məqsədilə ABŞ-ın 37 şirkəti ilə əməkdaşlığa başlayıb. Agentlik bu çərçivədə 41 layihə təklifini seçərək onların inkişafına dəstək verəcək. Seçilmiş şirkətlər NASA-nın 2025-ci il Əməkdaşlıq İmkanları Elanı (Announcement of Collaboration Opportunity – ACO) proqramı çərçivəsində müəyyənləşdirilib. Layihələr kosmik nəqliyyat, Ay və digər səma cisimlərinin səthində əməliyyatların həyata keçirilməsi, həmçinin Ayda uzunmüddətli fəaliyyət üçün zəruri infrastrukturun yaradılması istiqamətlərini əhatə edir.

NASA-nın Vaşinqtondakı baş qərargahında fəaliyyət göstərən Tədqiqat və Texnologiyalar Missiyası Direktorluğunun Qabaqcıl Tədqiqatlar və Texnologiyalar bölməsinin direktoru Qreq Stover bildirib ki, agentlik Amerika şirkətlərini Ay, Mars və daha uzaq kosmik missiyaların fəal tərəfdaşına çevirməyə çalışır. Onun sözlərinə görə, özəl sektorun imkanlarından istifadə NASA-ya ən iddialı missiyalar üçün vacib texnologiyaları daha sürətlə inkişaf etdirməyə, eyni zamanda ABŞ-da kosmik iqtisadiyyatın güclənməsinə töhfə verməyə imkan yaradır.

NASA özəl şirkətlərlə necə əməkdaşlıq edir?

ACO proqramı çərçivəsində NASA şirkətlərə birbaşa maliyyə vəsaiti ayırmır. Bunun əvəzində iştirakçılar agentliyin laboratoriyalarından, proqram təminatından, avadanlıqlarından və texniki ekspertizasından istifadə edərək öz texnologiyalarının hazırlanmasını sürətləndirə bilirlər. Bu dəstək şirkətlərə hazırladıqları sistemləri həm kommersiya məqsədilə istifadəyə, həm də gələcək dövlət kosmik proqramlarına uyğunlaşdırmağa kömək edir. NASA 2015-ci ildə ACO proqramına start verildikdən bəri 110-dan çox layihəyə dəstək göstərib. Agentliyin hesablamalarına görə, bu əməkdaşlıqlar çərçivəsində təqdim olunan resursların ümumi dəyəri təxminən 30 milyon ABŞ dolları təşkil edir. İştirakçı şirkətlər isə layihələrə əlavə olaraq 32 milyon ABŞ dolları həcmində investisiya yatırıblar. Hər bir layihənin icra müddəti ayrıca razılaşdırılsa da, onların əksəriyyətinin 12–24 ay ərzində tamamlanması planlaşdırılır.

Gələcək kosmik missiyalar üçün yeni texnologiyalar

NASA şirkətlərdən dövlət və özəl sektor əməkdaşlığının texnologiyaların inkişafını sürətləndirə biləcəyi istiqamətlər üzrə həllər təqdim etməyi istəyib. Seçilmiş layihələr kosmik nəqliyyat mühərrikləri, istiqamətləndirmə və naviqasiya sistemləri, eniş texnologiyaları, enerji idarəetməsi, həmçinin kosmosda avadanlıqların servis xidməti, yığılması və istehsalı sistemlərini əhatə edir. NASA-nın rəsmi saytında dərc olunmuş siyahıda Ay üçün enerji sistemləri, orbitdə logistika həlləri və Ay tozunun yaratdığı problemlərdən qorunma texnologiyaları da yer alır.

Ayın qaranlıq bölgələri üçün enerji sistemi

"Lockheed Martin" şirkəti Ayın daimi kölgədə qalan ərazilərində etibarlı enerji təminatı yaratmaq üçün nəzərdə tutulmuş kompakt və modul enerji sisteminin hazırlanmasını davam etdirəcək. Belə sistem astronavtlara, avadanlıqlara və digər resurslara Ay gecəsinin uzun müddəti ərzində fəaliyyət göstərməyə imkan verə bilər. Şirkət, həmçinin lif lazerləri vasitəsilə simsiz enerji ötürülməsi texnologiyasını və kosmik mühitdə avadanlıqların dayanıqlığını artırmaq üçün istilik xaricetmə sistemini inkişaf etdirməyi planlaşdırır.

Kosmik aparatların istismar müddətinin uzadılması

"Kall Morris Inc." şirkəti orbitdə artıq fəaliyyət göstərən kosmik aparatlara əlavə faydalı yüklərin birləşdirilməsinə imkan verən "Asteria" adlı sistemi hazırlayacaq. Bu sistem köhnə, hazırda istifadə olunan və gələcək orbital platformalara xüsusi yapışdırıcı vasitəsilə qoşula bilir. Yapışdırıcı idarə olunan şəkildə ayrıldığı üçün kosmik aparata zərər vermir. Bundan əlavə, sistem əvvəlcədən quraşdırılmış bərkidici elementlərin olmasını tələb etmir. NASA-nın məlumatına görə, bu texnologiya kosmik aparatların manevr imkanlarının genişlənməsinə, obyektlərin izlənməsinə, aparatların qorunmasına, məlumatların toplanmasına və peyklərin istismar müddətinin uzadılmasına kömək edə bilər.

Ay tozundan qoruyan elastik örtüklər

Kiçik biznes subyekti olan "Moonprint Solutions" Ayın aşındırıcı xüsusiyyətə malik tozundan mühüm avadanlıqları qorumaq üçün elastik qoruyucu örtüklər hazırlamağı təklif edib. Bu örtüklər mürəkkəb formalı konstruksiyalara uyğun əyilə bildiyi üçün müxtəlif növ avadanlıqların mühafizəsində istifadə oluna bilər. Texnologiyanın Ay və Mars missiyalarında istifadə ediləcək roverlər, robot mexanizmlərinin hərəkətli birləşmələri, şlanqlar və digər hərəkətli komponentlərin qorunması üçün tətbiqi nəzərdə tutulur.

Kommersiya kosmik iqtisadiyyatına töhfə

NASA hesab edir ki, seçilmiş layihələr yalnız gələcək Ay və Mars missiyalarına deyil, həm də kommersiya kosmik sektorunun inkişafına mühüm töhfə verə bilər.

Agentliyin qiymətləndirməsinə əsasən, bu texnologiyalar mövcud bazarların genişlənməsinə, yeni kommersiya imkanlarının yaranmasına, xərclərin azalmasına, rəqabətin artmasına və hazırda mövcud olmayan yeni texnoloji imkanların formalaşmasına şərait yaradacaq.

mənbə: scitechdaily.com