Quş qripi virusdan azad son qitədə də tapıldı

Quş qripi virusdan azad son qitədə də tapıldı.

Quş qripi böhranı Qərbi Avstraliyanın Esperans yaxınlığındakı yaşayış məntəqəsindən uzaq bir çimərlikdə iki xəstə quşla başladı. Aparılmış testlər nəticəsində yüksək patogenli quş qripi (HPAI) H5N1 bir qəhvəyi skua və bir nəhəng petrel quşunda aşkarlanmışdır. Hər iki növ Cənub Okeanında geniş yayılmış dəniz quşudur.

H5N1 influenza A virusu tərəfindən törədilən quş qripinin bir növüdür. Bu ştamm HPAI H5N1 kladı 2.3.4.4b kimi təsdiqlənib və dünyada yayılmaqda olan, sürətlə yayıla bilən bir ştammdır.

Bu virus ştammı son beş il ərzində milyonlarla vəhşi heyvanlarının və ev quşlarının ölümünə səbəb olub. Bu məlumatlar Avstraliyada sözügedən ştammın ilk təsdiqlənmiş dövrünə aiddir. Lakin qarşıdakı həftələrdə bunun tək-tük hallar, yoxsa epidemiyanın başlanğıcı olduğu bilinəcək.

Quş qripi Avstraliyaya necə gəlib?

Virusun ölkəyə necə gəlib çatdığı barədə ilk ipucunu quş qripinin daşıyıcısı olduğu təsdiqlənmiş 2 canlı növü verir. Qəhvəyi skualar və nəhəng petrellər Cənub Okeanına aid dəniz quşlarıdır ki, onlar çox böyük məsafələr qət edir və yoluxmuş heyvan cəsədlərilə qidalanaraq virusu daşıya bilirlər.

Bu quşların Qərbi Avstraliyada aşkarlanması göstərir ki, virus böyük ehtimalla Avstraliya materikinə şimaldan gələn köçəri sahil quşları vasitəsilə deyil, Cənub Okeanı vəhşi təbiətində baş verən fəaliyyətlər nəticəsində çatıb.

Araşdırmalar göstərir ki, köçəri vəhşi canlılar, o cümlədən dəniz quşları, 2023-cü ildən bəri bu virusu Cənubi Amerikadan Cənub Okeanı boyunca minlərlə kilometr məsafəyə yaymışdır.

Bu quşlardakı virusun Heard adası (Antarktida), Cənubi Amerika və ya digər bölgələrdən olan viruslarla bir-birinə hansı dərəcədə yaxın olduğunu göstərmək üçün virusun genetik ardıcıllığının (genetik sekvensinin) analizi vacib olacaq.

HPAI H5N1 quş qripi ştammı 2021-ci ildən bəri Avstraliya istisna olmaqla, bütün qitələrə yayılıb.

Digər ölkələrdə bu virus vəhşi təbiətə böyük ölçüdə ziyan vuraraq quşçuluqda ciddi itkilərə səbəb olub. Eyni zamanda məməlilərə, o cümlədən də, süd inəklərinə, suitilərə və dəniz şirlərinə dəfələrlə keçərək yoluxma yaradıb.

H5N1 ştammı Avstraliyanın əvvəlki quş qripi epidemiyalarından daha fərqli çətinliyi ilə xarakterizə olunur. Ona görə ki, bu ştamm qitələr üzrə daha geniş sayda məməlilər arasında canlı növü yoluxdura bilir və digər ştammlarla müqayisədə daha sürətlə yayılır. Yoluxma xəstə heyvanlarla yaxın təmas və ya çirklənmiş mühit vasitəsilə, o cümlədən xəstə heyvan əti ilə qidalanma yolu ilə baş verir.

Məhz buna görə də qannetlər, çayquşları və albatroslar kimi böyük koloniyalarda yaşayan quşlar ən həssas qruplardır. Virusa daha çox məruz qalanlar Tasmaniya canavarları və digər heyvan cəsədi yeyənlərdir.

Hazırda insanlar üçün risk aşağı səviyyədədir. İnsan yoluxmaları nadirdir və əksər hallarda xəstə heyvanlarla dolayı və ya birbaşa əlaqə ilə, yaxud da çirklənmiş ətraf mühit vasitəsilə  baş verir. Buna süd fermaları, canlı quş bazarları və ya xəstə, ya da ölməkdə olan vəhşi quşlar və dəniz məməlilərinin olduğu çimərliklərə yaxın ərazidə yaşamaq daxildir.

Virus ABŞ-də ölkənin quşçuluq və süd sənayesinə ciddi ziyan vurmuşdur. Nəticədə, bu həm virusu nəzarətdə saxlamaq, həm də istehlakçılar üçün qiymət artımının qarşısını almaq üçün kommersiya məqsədilə saxlanılan quş sürülərinin kütləvi şəkildə məhv edilməsinə gətirib çıxarmışdır.

Hazırkı mərhələdə H5N1 ştammı Avstraliyadakı quşçuluq və süd fermalarında aşkarlanmayıb. Lakin quşçuluq təsərrüfatı ilə məşğul olan sahibkarlar hökümətin biotəhlükəsizlik standartlarına dair göstərişlərinə əməl etməlidirlər. Bura ev quşları ilə vəhşi quşlar arasında təması minimuma endirmək, yem və su mənbələrini qorumaq və qeyri-adi xəstəlik və ya ölüm hallarını dərhal bildirmək aiddir.

Avstraliya xəzli suitiləri və koloniyalarda yuva quran çayquşları (ternlər), qannetlər və albatroslar kimi dəniz quşları risk altındadır. Eyni zamanda da, bu virusa qarşı həssas olan Tasmaniyanın endemik albatrosu və mədəni baxımdan əhəmiyyətli olan yula quşudur.

Qrip viruslarını su vasitəsilə yaya bildikləri üçün şirin su quşları, məsələn, ördəklər də narahatlıq doğurur. Kritik dərəcədə nəsli kəsilməkdə olan narıncıqarın tutuquşu kimi növlər üçün isə hətta az sayda quş qripi səbəbilə ölüm halları belə bütün növü risk altına sala bilər.         

Mənbə:Sciencealert.com