Alimlər gözün indiyədək məlum olmayan təbii təmizlənmə sistemini aşkar ediblər

Kanadanın Britaniya Kolumbiyası Universiteti və Toronto Universiteti alimləri gözün arxa hissəsində yerləşən və indiyədək məlum olmayan tullantıların xaric olunması sistemini müəyyən ediblər. Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, bu kəşf qlaukoma və yaşa bağlı makulyar degenerasiya kimi sağalmaz korluğa səbəb olan göz xəstəliklərinin yaranma mexanizmini daha yaxşı anlamağa və yeni müalicə üsullarının hazırlanmasına imkan yarada bilər.

Araşdırmanın nəticələri Translational Vision Science & Technology jurnalında dərc olunub.

Alimlərin sözlərinə görə, qlaukoma, yaşa bağlı makulyar degenerasiya və torlu qişa xəstəlikləri kimi bir çox ciddi göz patologiyasında gözün arxa hissəsində maye, metabolik tullantılar və iltihab məhsulları toplanır. Lakin uzun illər ərzində gözün bu maddələri necə xaric etdiyi məlum deyildi. Tədqiqat zamanı alimlər gözün arxa hissəsində yerləşən və Posterior Ocular Lymphatic Outflow (POLO) adlandırılan yeni limfatik drenaj yolunu müəyyən ediblər. Bu sistem artıq mayenin və tullantı maddələrinin gözdən xaric olunaraq orqanizmin limfa sisteminə ötürülməsini təmin edir.

Britaniya Kolumbiyası Universitetinin Oftalmologiya və Görmə Elmləri kafedrasının rəhbəri professor Niru Qupta (Neeru Gupta) bildirib ki, torlu qişa orqanizmdə maddələr mübadiləsinin ən intensiv getdiyi toxumalardan biridir və burada daim xaric edilməli olan metabolik məhsullar yaranır. Onun sözlərinə görə, yeni kəşf gözün bu tullantıları necə təmizlədiyini izah etməklə yanaşı, müxtəlif göz xəstəliklərinin müalicəsinə yanaşmanı da dəyişə bilər.

Yeni müalicə üsullarına yol aça bilər

Tədqiqatçılar bildirirlər ki, POLO sisteminin aşkar edilməsi gözün təbii təmizlənmə mexanizminin mövcudluğunu göstərir və gələcəkdə bu sistemdən istifadə etməklə yeni müalicə metodlarının hazırlanmasına imkan yarada bilər. Professor Qupta qeyd edib ki, artıq əsas məqsəd bu təbii drenaj sisteminin fəaliyyətini gücləndirməyin və xəstəliklərin müalicəsində ondan istifadə etməyin yollarını araşdırmaqdır.

Bir əsrlik təsəvvür dəyişdi

Elm aləmində yüz ildən artıq müddətdə gözün limfa sisteminə malik olmadığı qəbul edilirdi. Halbuki limfa sistemi orqanizmin demək olar ki, bütün digər orqanlarında maye balansının tənzimlənməsi, tullantıların xaric olunması və immun müdafiənin təmin edilməsində mühüm rol oynayır. Professor Yeni Yücel (Yeni Yücel) və professor Niru Qupta hələ 2009-cu ildə gözün ön hissəsində "uveolimfatik" adlandırılan drenaj yolunu aşkar etmişdilər. Lakin gözün arxa hissəsində oxşar sistemin mövcudluğu indiyədək sübut olunmamışdı. Professor Yücel bildirib ki, torlu qişa görməni təmin edən əsas toxuma olmaqla yanaşı, korluğa səbəb olan xəstəliklərin də əksəriyyətinin inkişaf etdiyi nahiyədir. Buna görə də həmin bölgədə maye və digər maddələrin necə dövr etdiyini anlamaq xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Kəşf necə edildi?

Araşdırma zamanı alimlər siçan modellərində maqnit-rezonans tomoqrafiyası (MRT), yaxın infraqırmızı flüoressens görüntüləmə və mikroskopik analiz metodlarından istifadə ediblər. Onlar flüoressent marker maddələrini gözün arxa hissəsində yerləşən nazik boşluğa yeridərək onların hərəkətini real vaxt rejimində izləyiblər. Nəticədə torlu qişanın altında yerləşən damarlarla zəngin xorioidea qatında kiçik limfa damarları müəyyən edilib. Müşahidələr göstərib ki, maye əvvəlcə göz yuvasının toxumalarına, daha sonra isə bir neçə dəqiqə ərzində yaxınlıqdakı limfa düyünlərinə ötürülür və bununla da orqanizmin ümumi limfa sistemi ilə əlaqə yaranır. Professor Yücel bildirib ki, xorioideyada limfa damarlarının mövcudluğu əvvəllər qəbul edilmədiyi üçün onların həm mövcudluğunu, həm də funksiyasını təsdiqləmək məqsədilə bir neçə müstəqil tədqiqat üsulundan istifadə olunub. Onun sözlərinə görə, gözdən mayenin bu qədər birbaşa şəkildə limfa sisteminə keçməsi gözlənilməz nəticə olub və bu yolun xəstəliklər zamanı yığılan artıq maye, zülallar və iltihab məhsullarının xaric edilməsində mühüm rol oynaya biləcəyi ehtimal edilir.

İnsanlarda əlavə araşdırmalar aparılacaq

Alimlər bildirirlər ki, hazırda bu sistemin insan orqanizmində necə işlədiyini və gələcəkdə dərman vasitələri ilə necə hədəflənə biləcəyini müəyyənləşdirmək üçün əlavə tədqiqatlara ehtiyac var. Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, gələcəkdə bu kəşf gözün arxa hissəsinə dərmanların daha effektiv çatdırılması, artıq mayenin xaric olunmasını sürətləndirən yeni müalicə üsullarının hazırlanması, həmçinin göz daxili təzyiq, iltihab və maye balansının görmə itkisinə təsir mexanizmlərinin daha dərindən öyrənilməsi üçün mühüm elmi baza yarada bilər.

Professor Quptanın sözlərinə görə, bu kəşf göstərir ki, göz əvvəllər düşünüldüyü kimi tam qapalı sistem deyil. Onun fikrincə, əldə olunan nəticələr alimlərə gözün fəaliyyətini izah edən yeni mexanizm və gələcək araşdırmalar üçün yeni istiqamətlər təqdim edir.

mənbə: medicalxpress.com