Diabet və demensiya arasında 10 təəccüblü əlaqə — alimlər beynin qorunması üçün yeni yollar axtarır

Yeni araşdırmalar iki xəstəliyin bir-biri ilə sıx bağlı olduğunu göstərir

The Conversation tərəfindən yayımlanan yeni elmi icmal diabet və demensiyanın düşündüyümüzdən daha sıx əlaqəli olduğunu ortaya qoyur. Tədqiqatlar göstərir ki, qan şəkəri və insulin problemləri yalnız maddələr mübadiləsinə deyil, həm də beynin funksiyasına birbaşa təsir edir.Alimlər bu əlaqəni izah edən 10 əsas mexanizmi müəyyən ediblər.

1. Diabet demensiya riskini artırır

Diabeti olan şəxslərdə demensiya riski təxminən 60% daha yüksəkdir. Tez-tez hipoglisemiya (qan şəkərinin düşməsi) isə koqnitiv zəifləmə riskini təxminən 50% artırır.

2. İnsulin müqaviməti beyinə də təsir edir

İnsulin müqaviməti zamanı hüceyrələr insulinə düzgün cavab vermir və qlükoza qanda qalır. Bu vəziyyət təkcə qaraciyər və əzələləri deyil, həm də beyni təsir edir. Beyin hüceyrələri enerjini kifayət qədər istifadə edə bilmir, bu isə yaddaş zəifləməsinə səbəb ola bilər.

3. Demensiyada beyin “şəkər aclığı” yaşayır

Beyin bədənin cəmi 2%-ni təşkil etsə də, enerjinin təxminən 20%-ni istifadə edir. Demensiya zamanı beyin hüceyrələri qlükozadan səmərəli istifadə edə bilmir. Bu vəziyyət bəzən qeyri-rəsmi olaraq “tip 3 diabet” adlandırılır.

4. Alzheimer diabet riskini də artıra bilər

Alzheimer xəstəliyi olan insanlarda acqarına qan şəkəri yüksələ bilər.Hətta bəzi genetik faktorlar insulin həssaslığını azaldaraq həm diabet, həm də beyin pozuntuları riskini artıra bilir.

5. Qan damarlarının zədələnməsi əsas bağlantılardan biridir

Diabet damar sistemini zədələyir, bu isə beyinə qan axınını zəiflədir.
Nəticədə:

• oksigen çatışmazlığı
• iltihab
• beyin toxumasının zədələnməsi kimi proseslər demensiya riskini artırır.

6. Demensiya dərmanının kökü diabet tədqiqatlarına gedib çıxır

Memantin əvvəlcə diabet üçün hazırlanmışdı, lakin daha sonra Alzheimer simptomlarının müalicəsində istifadə olunmağa başlandı.Bu fakt diabet tədqiqatlarının beyin xəstəliklərinə də yol açdığını göstərir.

7. Metformin beyni qoruya bilər

Metformin yalnız qan şəkərini azaltmır, həm də beyində iltihabı azalda bilər.Bəzi tədqiqatlara görə, metformin istifadə edən diabet xəstələrində demensiya riski daha aşağıdır.

8. Arıqlama dərmanları beyin üçün də faydalı ola bilər

Semaglutid kimi dərmanlar qan şəkərini azaldır və çəki itkisinə kömək edir. Müşahidələr göstərir ki, bu dərmanları qəbul edən diabet xəstələrində demensiya riski daha aşağı ola bilər. Hazırda bu təsirlər klinik sınaqlarla araşdırılır.

9. İnsulin burun spreyləri tədqiq edilir

Alimlər insulin müqavimətini birbaşa beyində hədəfləmək üçün burun spreyləri üzərində işləyirlər. İlkin nəticələr yaddaşın yaxşılaşmasına işarə etsə də, uzunmüddətli təhlükəsizlik hələ tam müəyyən edilməyib.

10. SGLT2 inhibitorları demensiya riskini azalda bilər

SGLT2 inhibitorları orqanizmdə artıq şəkərin sidiklə xaric olunmasını təmin edir. Yeni məlumatlara görə, bu dərmanlar iltihabı azaltmaqla demensiya riskini aşağı sala bilər.

Nəticə olaraq, alimlərin ümumi qənaəti budur ki, diabetin düzgün idarə olunması yalnız ürək və böyrəkləri deyil, həm də beyni qoruyur.

Lakin hələlik açıq suallar qalır:

• bu dərmanlar diabeti olmayan insanlarda da təsirli ola bilərmi?
• yoxsa yalnız diabetlə əlaqəli demensiyanı azaldır? Bununla belə, mövcud tədqiqatlar göstərir ki, maddələr mübadiləsi ilə beyin sağlamlığı arasında əlaqə düşündüyümüzdən daha güclüdür.

Mənbə:sciencedaily.com