Qan analizi Alzheimer xəstəliyi riskini illər öncədən müəyyən edə bilər

Alimlər müəyyən ediblər ki, yeni qan analizi zahirən sağlam görünən yaşlı insanlarda Alzheimer xəstəliyinin ilk əlamətlərinin növbəti 5–10 il ərzində yaranma riskini proqnozlaşdıra bilər. Tədqiqat müəlliflərinin fikrincə, bu metod gələcəkdə xəstəliyin qarşısının alınmasına yönəlmiş dərmanların sınaqlarını sürətləndirməyə kömək edə bilər.

Araşdırmanın nəticələri JAMA jurnalında dərc olunub və Londonda keçirilən Alzheimer Assosiasiyasının Beynəlxalq Konfransında təqdim edilib.

Mütəxəssislər bildirirlər ki, hazırda p-tau217 adlanan qan testi əsasən yaddaş və idrak pozğunluğu yaşayan insanlarda bu əlamətlərin Alzheimer xəstəliyi ilə əlaqəli olub-olmadığını müəyyənləşdirmək üçün istifadə olunur. Lakin yeni tədqiqat göstərir ki, həmin biomarker xəstəliyin simptomları yaranmamış insanlarda da gələcək risk barədə məlumat verə bilər.

Bununla belə, alimlər sağlam insanların hələlik bu testi etdirməyə tələsməməli olduqlarını vurğulayırlar.

Araşdırmanın baş müəllifi, Massaçusets General Brigham Neyroelmlər İnstitutunun professoru Reysa Sperlinqin sözlərinə görə, insanlar yalnız test nəticəsinə əsasən dəyişdirilə biləcək müalicə və ya profilaktik tədbirlər mövcud olduqda müayinədən keçməlidirlər.

Onun sözlərinə görə, hazırkı mərhələdə test nəticəsi sağlam insanlara veriləcək tövsiyələri dəyişmir. Professor yenə də sağlam qidalanmağı, kifayət qədər yatmağı, müntəzəm fiziki aktiv olmağı və sosial həyatda fəal iştirak etməyi məsləhət görür.

Yüksək biomarker səviyyəsi riski artırır

Araşdırma zamanı müəyyən olunub ki, heç bir simptomu olmayan, lakin qanında p-tau217 biomarkerinin çox yüksək səviyyəsi aşkar edilən yaşlı insanların 38 faizində növbəti beş il ərzində idrak pozğunluğu inkişaf edib. On il ərzində isə bu risk 78 faizə qədər yüksəlib. Əksinə, qanında p-tau217 səviyyəsi çox aşağı olan iştirakçılarda həm beş, həm də on il ərzində idrak pozğunluğunun yaranma ehtimalı da aşağı olub.

Tədqiqat necə aparılıb?

Mass General Brigham tədqiqat qrupu uzunmüddətli Alzheimer araşdırmalarında iştirak edən 2 684 sağlam yaşlı insanın məlumatlarını təhlil edib. İştirakçılar tədqiqatın əvvəlində p-tau217 qan analizindən keçib, sonrakı illərdə isə hər il idrak funksiyaları qiymətləndirilib. 2004-cü ildən ötən ilə qədər davam edən müşahidələr zamanı iştirakçılardan 478 nəfərdə idrak pozğunluğu inkişaf edib.

Biomarker nəyi göstərir?

Alzheimer xəstəliyinin dəqiq səbəbi hələ məlum olmasa da, onun əsas əlamətlərindən biri beyində amiloid lövhəciklərinin və tau zülalından ibarət dolaşıq strukturların (tau düyünlərinin) toplanması hesab olunur. p-tau217 testi tau zülalının xüsusi formasını ölçür. Bu göstərici beyində amiloid lövhəciklərinin miqdarı ilə sıx əlaqəlidir və eyni zamanda tau düyünlərinin yaranması barədə də məlumat verir. Professor Sperlinqin sözlərinə görə, amiloid və tau zülalları zamanla beyində tədricən toplanır və bu qan biomarkeri insanın həmin prosesin hansı mərhələsində olduğunu göstərir.

Araşdırma həmçinin göstərib ki, p-tau217 səviyyəsi artdıqca xəstəlik riski də mərhələli şəkildə yüksəlir. Lakin yalnız ən yüksək göstəricilər xəstəliyin klinik əlamətlərinin yaranmasına gətirib çıxaran kritik mərhələ ilə sıx əlaqə nümayiş etdirib.

Ekspertlər ehtiyatlı olmağa çağırırlar

Tədqiqatda iştirak etməyən mütəxəssislər nəticələri mühüm hesab etsələr də, onların hələ fərdi proqnoz vermək üçün kifayət qədər dəqiq olmadığını bildiriblər.

Vaşinqton Universitetinin professoru Suzann Şindler və Pensilvaniya Universitetinin professoru Devid Volk JAMA jurnalında dərc olunan şərhlərində qeyd ediblər ki, iştirakçıların yalnız kiçik bir hissəsi tam 10 il ərzində izlənildiyindən 10 illik risk göstəricisinin etibarlılığı 5 illik göstəricidən daha aşağıdır. Onların fikrincə, yaş, ürək-damar xəstəlikləri və damar mənşəli demensiya kimi digər amillər də nəticələrə təsir göstərə bilər.

Mütəxəssislər vurğulayıblar ki, mövcud qan testləri hələlik hər bir insan üçün fərdi xəstəlik proqnozu vermək səviyyəsində deyil. Bununla belə, yeni araşdırma Alzheimer xəstəliyinin erkən mərhələlərinin başa düşülməsində mühüm irəliləyiş hesab olunur.

Test hələlik geniş istifadə üçün tövsiyə edilmir

Feniks şəhərində yerləşən Banner Alzheimer İnstitutunun mütəxəssisi Cessika Lanqbaum bildirib ki, ailəsində Alzheimer xəstəliyi olan insanların bu qan testini etdirmək istəyi artıq müşahidə olunur. Lakin o, hazırkı mərhələdə bunu tövsiyə etmədiyini deyib.

Onun sözlərinə görə, belə proqnostik test gələcəkdə böyük əhəmiyyət kəsb edə bilər. Ancaq bunun üçün davam edən klinik tədqiqatların simptomlar başlamazdan əvvəl xəstəliyin qarşısını ala və ya onu ləngidə bilən effektiv müalicə üsullarını təsdiqləməsi vacibdir.

mənbə: medicalxpress.com