NASA: “Starliner”in sertifikatlaşdırılması 2027-ci ilə qədər gecikə bilər

NASA: “Starliner”in sertifikatlaşdırılması 2027-ci ilə qədər gecikə bilər

NASA-nın baş müfəttişi agentliyin Kommersiya Ekipaj Proqramı üzrə audit hesabatını dərc edib. Hesabat göstərir ki, Boinqin “Starliner” pilotlu kosmik gəmisinin Beynəlxalq Kosmik Stansiyaya müntəzəm uçuşlar üçün sertifikatlaşdırılması böyük ehtimalla gələn ilə deyil, yalnız 2027-ci ildə başa çatacaq. Bu isə şirkətin 2017-ci il üçün nəzərdə tutduğu ilkin qrafikdən təxminən on il geri qalması deməkdir.

Mövcud plana əsasən, Beynəlxalq Kosmik Stansiya 2030-cu ildə istismardan çıxarılmalıdır. Bununla belə, ABŞ Konqresində stansiyanın fəaliyyət müddətinin 2032-ci ilədək uzadılması təklif olunur. Baş müfəttiş altı tövsiyə irəli sürüb və NASA onların hamısını qəbul edib. Tövsiyələrə növbəti “Starliner” uçuşu və sonrakı ekipaj missiyaları üçün ətraflı qrafikin hazırlanması, həmçinin 2024-cü ildəki ilk pilotlu sınaq uçuşunda aşkar edilmiş bütün problemlərin tam aradan qaldırılması və sənədləşdirilməsi üçün kifayət qədər vaxt ayrılması daxildir. Hesabatın əlavəsində NASA rəsmiləri bildiriblər ki, bu işlərin ilin sonunadək başa çatdırılması planlaşdırılır. Hazırda yük missiyası kimi nəzərdə tutulan növbəti uçuşun – “Starliner-1” missiyasının buraxılış tarixi isə açıqlanmayıb və rəsmi cədvəldə “yenidən nəzərdən keçirilir” kimi göstərilib.

2024-cü ildəki pilotlu sınaq uçuşu zamanı gəmidə təxminən 100 anomaliya və digər texniki müşahidə qeydə alınıb. Həmin missiya çərçivəsində NASA astronavtları Batç Uilmor və Suni Uilyams əvvəlcə səkkiz günlük nəzərdə tutulan səfər əvəzinə doqquz ay stansiyada qalıblar. NASA kapsulun onları təhlükəsiz şəkildə Yerə qaytarmaq üçün kifayət qədər etibarlı olmadığı qənaətinə gəldikdən sonra astronavtlar SpaceX şirkətinin “Crew Dragon” kosmik gəmisi ilə geri dönüblər. 

NASA-nın Müstəqil Aerokosmik Təhlükəsizlik Məsləhət Şurasının üzvü, keçmiş kosmik gəmi komandiri Kent Romincer bildirib ki, əksər problemlər həll edilsə də, helium sızmaları, həddindən artıq qızan idarəetmə mühərrikləri və paraşüt sistemi ilə bağlı məsələlər hələ də araşdırılır. Baş müfəttişin qənaətinə görə, həllini tapmamış bu texniki problemlər NASA və Boinqin əvvəlki sistemlərə həddindən artıq güvənməsi, real olmayan qrafik və məhdud uçuş simulyasiyası məlumatları ilə bağlı olub.

NASA 2014-cü ildə həm Boinq, həm də SpeysX ilə ekipajların stansiyaya daşınması üçün müqavilə bağlamışdı. SpeysX-in “Crew Dragon” gəmisi 2020-ci ildə müntəzəm ekipaj uçuşları üçün sertifikatlaşdırılıb, “Starliner” proqramı isə ardıcıl gecikmələrlə üzləşib. 2024-cü il sınaq uçuşundan sonra yaranan əlavə problemlər səbəbindən NASA Boinqə ayrılmış altı zəmanətli ekipaj missiyasından ikisini ləğv edib və onların birini yalnız yük daşıyan missiyaya çevirib. Eyni zamanda, stansiyanın ekipaj ehtiyaclarını ödəmək üçün əlavə “Crew Dragon” uçuşları sifariş olunub. 2025-ci ilin fevralında NASA administratoru Cared Ayzekman 2024-cü il pilotlu uçuşunu rəsmi olaraq “A tipi qəza” kimi təsnif edib və bunun ciddi uğursuzluq olduğunu bəyan  edib. 

Baş müfəttiş vurğulayıb ki, növbəti missiyanın pilotsuz həyata keçirilməsi məqsədəuyğun olsa da, bu, insanlı uçuşlar üçün bütün sertifikatlaşdırma tələblərini yerinə yetirmir. Üstəlik, NASA stansiyanın ekipaj daşımalarını təmin etmək üçün əlavə uçuş almağa məcbur olacaq ki, bunun da təxminən 300 milyon dollara başa gələcəyi gözlənilir.

Hesabatda qeyd olunur ki, Boinq əlavə çətinliklərlə də üzləşir. Bunlara buraxılış pəncərələrinin məhdudluğu, stansiyada dok yerlərinin əlçatanlığı və ekipaj hazırlığı cədvəlləri daxildir. Nəticədə “Starliner”in insanlı uçuşlar üçün tam sertifikatlaşdırılması 2027-ci ilə qədər təxirə salına bilər. Bu halda gəminin Beynəlxalq Kosmik Stansiyanın planlaşdırılan istismar müddəti başa çatana qədər ekipaj daşımaq üçün cəmi bir neçə ili qalacaq.

Mənbə:arstechnica.com