Yeni müalicə üsulu 1-ci tip diabetdə insulini əvəz etmək əvəzinə immun sistemini yenidən proqramlaşdırır

Yeni müalicə üsulu 1-ci tip diabetdə insulini əvəz etmək əvəzinə immun sistemini yenidən proqramlaşdırır

Cənubi Karolina Tibb Universitetinin (MUSC) alimləri genetik cəhətdən təkmilləşdirilmiş kök hüceyrə terapiyası hazırlayıblar. Siçanlar üzərində aparılan tədqiqat göstərib ki, bu müalicə 1-ci tip diabetin yeni yaranmış formasını xəstəliyin əsas səbəbi olan immun sisteminin pozğunluğunu hədəf alaraq geri döndərə bilir.Hazırlanmış kök hüceyrə terapiyası immun sisteminin insulin istehsal edən hüceyrələrə hücumunu zəiflədərək yeni diaqnoz qoyulmuş 1-ci tip diabetli siçanlarda xəstəliyin əlamətlərini aradan qaldırıb.Bir əsrdən artıqdır ki, 1-ci tip diabet xəstələrinin həyatda qalması insulin müalicəsindən asılıdır. Lakin insulin immun sisteminin mədəaltı vəzidə insulin istehsal edən hüceyrələrə qarşı hücumunu dayandırmır. Buna görə də alimlər uzun illərdir xəstəliyin yalnız əlamətlərini nəzarətdə saxlamaq deyil, onun əsas səbəbini aradan qaldıracaq müalicə üsulları üzərində çalışırlar.

İndi isə Cənubi Karolina Tibb Universitetinin tədqiqatçıları Molecular Therapy jurnalında dərc olunan araşdırmada yeni eksperimental kök hüceyrə terapiyasının siçan modelində yeni diaqnoz qoyulmuş 1-ci tip diabeti geri çevirdiyini bildiriblər.Müalicə immun sistemini yenidən proqramlaşdırmaq və xəstəliyin başlanmasından sonra mədəaltı vəzidə qalan insulin istehsal edən hüceyrələri qorumaq məqsədilə hazırlanıb. Alimlərin fikrincə, bu yanaşma autoimmun xəstəliklə mübarizədə yeni strategiya ola bilər.

Tədqiqatın rəhbəri Cənubi Karolina Klinik və Translyasiya Tədqiqatları İnstitutunun (SCTR) Pilot Proqramının direktor müavini, Hüceyrə Terapiyası Mərkəzinin həmtədqiqat rəhbəri Honqcun Vanq olub. Araşdırmanın əsas müəllifləri isə Xua Vey, Cudonq Kim və Venyu Qo olub. Tədqiqatın aparılmasında digər alimlər də iştirak ediblər.Honqcun Vanq bildirib ki, insulin inyeksiyaları insanların həyatını xilas etsə də, immun sisteminin hücumunu dayandırmır və uzunmüddətli ağırlaşmaların qarşısını almır. Onun sözlərinə görə, yeni araşdırma göstərir ki, 1-ci tip diabetin müalicəsində əsas diqqət qanda şəkərin səviyyəsinə deyil, xəstəliyin kökündə dayanan immun sisteminin pozğunluğuna yönəldilə bilər.

Gücləndirilmiş kök hüceyrələrdən istifadə olunub

Müalicə mezenximal kök/stromal hüceyrələr (MSC) əsasında hazırlanıb. Bu yetkin kök hüceyrələr toxumaların bərpasına kömək edir və immun sisteminin fəaliyyətini tənzimləyir. Əvvəlki klinik tədqiqatlar göstərmişdi ki, adi MSC hüceyrələri 1-ci tip diabetli insanlarda qalan insulin istehsalını müəyyən qədər qoruya bilir. Lakin güclü iltihabi proses bu hüceyrələrin xəstəliyi geri çevirməsinə imkan vermədən onların təsirini zəiflədir. Bu problemi aradan qaldırmaq üçün Honqcun Vanqın komandası MSC hüceyrələrini genetik olaraq dəyişdirərək onların alfa-1 antitripsin (AAT) adlı qoruyucu zülal istehsal etməsini təmin edib. Bu zülal iltihaba qarşı müdafiə rolunu oynayır.

Tədqiqat göstərib ki, AAT-MSC adlandırılan dəyişdirilmiş hüceyrələr eyni vaxtda iki istiqamətdə fəaliyyət göstərir. Onlar həm mədəaltı vəzidə qalan insulin istehsal edən hüceyrələri qoruyur, həm də həddindən artıq aktivləşmiş immun hücumunu zəiflədir. Araşdırmanın həmmüəlliflərindən Çarli Streync bildirib ki, məhz bu ikitərəfli təsir AAT-MSC terapiyasını adi kök hüceyrə müalicəsindən daha effektiv edir.

Müalicə immun sistemini yenidən formalaşdırır

Tədqiqatçılar daha sonra terapiyanın immun sistemində necə təsir göstərdiyini araşdırıblar.

Minlərlə fərdi immun hüceyrəsinin təhlili göstərib ki, AAT-MSC infuziyası yalnız həddindən artıq aktiv immun reaksiyasını zəiflətmir, eyni zamanda immun sisteminin fəaliyyət prinsipini də dəyişdirir. Müalicə iki fərqli immun hüceyrə qrupuna təsir göstərir. Tənzimləyici T-hüceyrələri (T-reg) immun sistemində tarazlığı qoruyaraq mədəaltı vəzidə insulin istehsalının saxlanmasına kömək edir. CD8+ sitotoksik T-hüceyrələri isə insulin istehsal edən hüceyrələrə hücum edərək onların məhv olmasına səbəb olur. 1-ci tip diabet zamanı qoruyucu T-reg hüceyrələri mövcud olsa da, onların fəaliyyəti davamlı immun hücumları nəticəsində zəifləyir və nəticədə insulin istehsalı azalır. AAT-MSC terapiyasından sonra alimlər qoruyucu T-reg hüceyrələrinin sayında əhəmiyyətli artım, hücum edən aktiv T-hüceyrələrinin sayında isə nəzərəçarpacaq azalma müşahidə ediblər. Araşdırma göstərib ki, hücum edən hüceyrələr terapiyanın təsiri nəticəsində funksional tükənmə vəziyyətinə keçiblər.

Təsir hüceyrələr yox olduqdan sonra da davam edir

Tədqiqatın diqqətçəkən nəticələrindən biri də müalicənin uzunmüddətli təsiri olub.

Kök hüceyrələr orqanizmdən bir neçə saat və ya bir neçə gün ərzində xaric olunsa da, immun sistemində baş verən müsbət dəyişikliklər davam edib. Honqcun Vanq bildirib ki, 1-ci tip diabetə təsir göstərmək və ya onu sağaltmaq üçün kök hüceyrələrin uzun müddət orqanizmdə qalmasına ehtiyac yoxdur. Onun sözlərinə görə, müxtəlif xəstəliklər üzrə MSC terapiyalarının klinik sınaqları göstərir ki, hüceyrə müalicəsinin təsiri altı aydan iki ilə qədər davam edə bilər. Alim hesab edir ki, AAT-MSC hüceyrələri orqanizmdə olduqları müddətdə mikroskopik bioloji amillər ifraz edir və həmin maddələr hüceyrələr yox olduqdan sonra da toxumaları qorumağa davam edir.

Klinik sınaqlar davam edir

Araşdırma əsasən yeni diaqnoz qoyulmuş diabet xəstələrinə yönəlib. Bu mərhələdə mədəaltı vəzidə hələ də qorunub saxlanılması mümkün olan insulin istehsal edən hüceyrələr qalır. Honqcun Vanqın rəhbərlik etdiyi komanda hazırda yeni diaqnoz qoyulmuş 1-ci tip diabet xəstələrində MSC terapiyasının təhlükəsizliyini və effektivliyini qiymətləndirən klinik sınaq aparır. Alimlər hesab edirlər ki, bu yanaşma yalnız diabet üçün deyil, digər iltihabi və autoimmun xəstəliklərin müalicəsində də perspektivli ola bilər. Hazırda eyni metodun sistemli qırmızı qurdeşənəyi (lupus) və xroniki pankreatit zamanı tətbiqi də araşdırılır.

Mütəxəssislər bildirirlər ki, müalicənin geniş klinik istifadəyə keçməsi üçün əlavə tədqiqatlara ehtiyac var. Bununla belə, əldə olunan nəticələr 1-ci tip diabetin müalicəsində yeni istiqamətin formalaşa biləcəyini göstərir. Honqcun Vanq qeyd edib ki, ilkin klinik sınaqlar uğurlu olacağı təqdirdə, tədqiqatçılar 1-ci tip diabet üzrə iri, çoxmərkəzli klinik araşdırma həyata keçirməyi planlaşdırırlar.

Onun sözlərinə görə, son araşdırmalar göstərir ki, uzun illərdir 1-ci tip diabetlə yaşayan insanlarda belə müəyyən sayda fəaliyyət göstərən insulin istehsal edən hüceyrələr qalır. Bu isə gələcəkdə həmin müalicə üsulunun uzunmüddətli xəstələr üçün də tətbiq oluna biləcəyinə ümid yaradır.

Mənbə:scitechdaily.com